Trong bối cảnh nền kinh tế số bùng nổ, tiền ảo đang trở thành chủ đề nóng thu hút sự quan tâm của không chỉ giới đầu tư mà còn cả những người chưa từng tiếp cận tài chính. Tuy nhiên, sự phát triển chóng mặt của các đồng tiền kỹ thuật số lại tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng báo động, đặc biệt tại Việt Nam – nơi chưa có hành lang pháp lý bảo vệ nhà đầu tư.

Cơn sốt ảo – Lợi nhuận hay ảo vọng?

Những năm qua, tiền điện tử như Bitcoin, Ethereum, hay Dogecoin đã trở thành biểu tượng của sự đổi mới trong tài chính. Sự gia tăng chóng mặt của giá trị các đồng tiền này trong giai đoạn 2020-2021 đã khiến nhiều nhà đầu tư lao vào thị trường với giấc mộng làm giàu nhanh chóng. Tuy nhiên, ngay sau đó, thị trường lao dốc, cuốn bay hàng tỷ USD chỉ trong vài ngày.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính – ngân hàng, “Tiền ảo không có giá trị nội tại, giá trị của nó hoàn toàn phụ thuộc vào cung cầu và niềm tin thị trường. Nếu bong bóng vỡ, nhà đầu tư có thể mất trắng mà không có bất kỳ cơ chế bảo vệ nào từ pháp luật”.

Thực tế cho thấy, nhiều nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam đã chịu tổn thất lớn. Điển hình như năm 2021, hàng ngàn người đã đổ tiền vào sàn giao dịch Coolcat theo mô hình Ponzi, để rồi chứng kiến sàn này biến mất chỉ sau vài tháng hoạt động. Mới đây, Công an TP Hà Nội đã triệt phá một đường dây lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng hình thức đầu tư tiền ảo, thu giữ nhiều tang vật giá trị lớn, cho thấy tình trạng này vẫn diễn ra phổ biến.

Rủi ro pháp lý – Cạm bẫy hiện hữu

Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, tiền điện tử không được công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp. Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần cảnh báo về rủi ro khi giao dịch tiền ảo, đồng thời khẳng định rằng các hoạt động đầu tư, kinh doanh tiền ảo không được bảo vệ bởi pháp luật.

Theo Luật sư Trần Minh Hải (Giám đốc Công ty Luật Basico), “Khi xảy ra tranh chấp hoặc lừa đảo liên quan đến tiền ảo, các nhà đầu tư không có cơ sở pháp lý để kiện tụng hay đòi bồi thường. Đây là rủi ro lớn nhất mà những người tham gia thị trường này cần đặc biệt lưu ý”.

Không chỉ vậy, các giao dịch tiền ảo còn bị lợi dụng để rửa tiền, tài trợ khủng bố và trốn thuế. Vụ án sàn FX Trading Markets lừa đảo hàng nghìn nhà đầu tư năm 2021 là một minh chứng điển hình cho những hệ lụy mà tiền ảo gây ra khi không có sự kiểm soát chặt chẽ.

Tác động xã hội: Khi “tiền ảo” làm đảo lộn đời thực

Không chỉ là câu chuyện của những con số, tiền ảo còn ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội. Cơn sốt tiền điện tử đã tạo ra một thế hệ “nhà đầu tư FOMO” – những người lao vào thị trường vì sợ bỏ lỡ cơ hội, bất chấp rủi ro.

Nhiều gia đình tan vỡ vì tiền ảo. Một số người đã cầm cố tài sản, vay nặng lãi để đầu tư vào các đồng tiền số với hy vọng đổi đời, nhưng kết cục lại rơi vào cảnh nợ nần chồng chất. Không ít người rơi vào trầm cảm, thậm chí tìm đến cái kết bi kịch sau những cú sập giá liên tiếp của thị trường.

Mặt khác, tiền ảo còn kéo theo sự bùng nổ của các hình thức lừa đảo như ICO (phát hành coin ảo), mô hình Ponzi, và các dự án “crypto MLM” (đa cấp tiền ảo). Những thủ đoạn tinh vi này đã khiến hàng trăm nghìn người mất tiền chỉ trong một thời gian ngắn.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng của BIDV, cho rằng: “Việt Nam cần sớm xây dựng khung pháp lý cho tiền kỹ thuật số, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về rủi ro khi đầu tư vào các tài sản không được bảo chứng”.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo rằng, nếu không có kiến thức tài chính và quản trị rủi ro tốt, nhà đầu tư cá nhân không nên tham gia thị trường tiền điện tử một cách mù quáng. Việc đầu tư cần dựa trên phân tích dữ liệu thực tế thay vì chạy theo tâm lý đám đông. Tiền ảo có thể mang lại lợi nhuận khổng lồ, nhưng cũng có thể cuốn bay toàn bộ tài sản chỉ trong chớp mắt. Khi hệ thống pháp lý chưa hoàn thiện, việc đầu tư vào tiền điện tử không khác gì một canh bạc. Người tham gia cần tỉnh táo, cân nhắc kỹ lưỡng và không nên đặt cược toàn bộ tài sản vào một thị trường đầy rủi ro như thế này. Nếu không, họ có thể trở thành nạn nhân tiếp theo của một “giấc mộng giàu sang” đầy ảo vọng.