Huy Pham's world

Có những buổi sáng, ta thức dậy không phải vì tiếng chuông báo thức, cũng chẳng vì một cuộc hẹn nào đang chờ ở cuối ngày. Ta thức dậy vì một mùi hương rất cũ bất chợt đi ngang qua ký ức.

Mùi mực còn tươi. Mùi cà phê pha vội ở góc phòng. Mùi của những đêm không ngủ hẳn, những sáng chưa kịp tỉnh hẳn, những ngày tháng mà người ta trẻ đến mức tưởng rằng chỉ cần mình viết xuống một điều gì đó thật tử tế, thế giới ngoài kia sẽ bớt đi một chút lộn xộn.

Tôi đã từng có những năm tháng như thế. Những năm tháng mà trong túi lúc nào cũng có một cây bút. Không phải để làm dáng. Càng không phải để chứng tỏ mình là người quan trọng. Chỉ là sợ một khoảnh khắc nào đó rơi xuống, mình không kịp nhặt lên. Một câu nói, một ánh mắt, một tiếng thở dài hay một nụ cười rất nhỏ… Tất cả những thứ tưởng bé mọn ấy, nếu không ghi lại, có khi sẽ trôi đi như nước qua tay.

Mà đời thì lạ. Những điều lớn lao nhiều khi lại bắt đầu từ một chuyện rất nhỏ. Tôi nhớ có lần ngồi ở một quán nước ven đường. Quán chẳng có gì đặc biệt. Mấy chiếc ghế nhựa thấp, cái bàn inox bạc màu, chiếc phích nước cũ, bà chủ quán tóc đã điểm sương. Trời hôm ấy tháng Sáu nắng gắt, thứ nắng mùa hè làm mặt đường như bốc hơi. Tôi ngồi đó, chờ một cuộc gặp, trong lòng đầy những sốt ruột không tên. Bà chủ quán rót cho tôi cốc trà đá, rồi hỏi rất tự nhiên: “Cháu đi xa lắm à?”.

Chỉ một câu hỏi vậy thôi mà tôi nhớ mãi.

Có những người xa lạ, gặp ta một lần rồi thôi, nhưng họ biết cách để lại trong lòng ta một dấu chấm. Không phải dấu chấm hết. Là dấu chấm để mình dừng lại một chút, nghe xem cuộc đời đang nói gì.

Ngày ấy của tôi, nếu có thể gọi bằng một hình ảnh nào đó, chắc là nghề đi nhặt những dấu chấm như thế. Nhặt ở bến xe, ở hội trường; ở vùng núi, vùng biển, ở những bàn tay chai sạn, những gương mặt đầy nắng gió, những tiếng nói run run vì xúc động. Có khi nhặt được một niềm vui. Có khi nhặt phải một nỗi buồn. Có khi nhặt được cả sự im lặng, mà sự im lặng ấy còn nặng hơn mọi lời nói.

Ngày trẻ, tôi cứ nghĩ mình đi nhiều là để biết nhiều. Sau này mới hiểu, đi nhiều là để bớt tin rằng mình đã biết đủ. Mỗi người mình gặp là một cánh cửa. Mỗi vùng đất mình qua là một trang sách. Mỗi câu chuyện nghe được là một bài học, nhưng bài học ấy thường không hiện ra ngay. Nó nằm đâu đó trong trí nhớ, rất lâu sau mới trở lại, vào một buổi chiều mưa, một đêm mất ngủ, hay một sáng bất chợt thấy lòng mình mềm đi.

Tôi nhớ những lần trở về rất muộn. Thành phố đã gần ngủ, đèn đường vàng vọt. Những hàng cây im lặng. Trong đầu vẫn còn vang tiếng người, tiếng xe, tiếng gió, tiếng bàn phím gõ vội. Có đêm, tôi ngồi trước màn hình trắng, thấy chữ nghĩa như đám trẻ con bướng bỉnh, gọi mãi không chịu về hàng. Có đêm khác, mọi thứ lại tuôn ra ào ạt, như thể chúng đã chờ sẵn ở đâu đó, chỉ đợi mình mở cửa.

Người ta thường lãng mạn hóa những ngày tháng cũ. Tôi thì không muốn làm vậy. Những ngày ấy cũng có mệt mỏi, cáu kỉnh, áp lực, có những lần tự hỏi mình đang chạy theo điều gì. Có những cuộc gọi đến sát giờ. Có những thay đổi vào phút chót. Có những đoạn viết xong lại xóa. Có những câu tưởng hay mà hóa ra rỗng. Có những buổi ngồi giữa đám đông mà lòng cô độc lạ thường.

Nhưng lạ thay, khi nhìn lại, thứ ở lại không phải là sự nhọc nhằn. Thứ ở lại là ánh đèn.

Có lẽ trong ký ức của tôi, tuổi trẻ không hiện về bằng những ngày nắng đẹp, mà bằng thứ ánh sáng muộn. Ánh sáng hắt ra từ một ô cửa còn thức, khi thành phố đã thưa tiếng xe. Hoặc chao nghiêng trong khoang xe đêm, qua tấm kính mờ hơi nước, khi người ta ngồi tựa đầu vào ghế mà vẫn không ngủ được. Có lần, ở một vùng đất rất xa, tôi đã đứng giữa sân nhà ai đó sau cơn mưa, nhìn vệt đèn pin quét qua mặt bùn loáng nước, bỗng thấy đời sống hiện ra gần đến mức không thể làm ngơ. Những ánh sáng ấy không rực rỡ. Nó chỉ đủ để người ta nhìn thấy con đường trước mặt, nhìn thấy một gương mặt đang kể chuyện, một bàn tay đang run lên vì xúc động, hay chính mình của những năm tháng ấy: còn trẻ, còn tin, còn dễ đau lòng trước những điều tưởng như rất nhỏ.

Tôi cũng nhớ những người đã đi qua quãng đời ấy cùng mình. Không phải ai cũng thân, cũng có tên trong danh bạ, cũng còn gặp lại nhau. Nhưng mỗi người để lại một dấu vết. Có người anh chỉ sửa cho tôi một câu, mà từ đó tôi biết chữ nghĩa không thể tùy tiện. Có người chị không nói nhiều, nhưng cách chị ngồi đọc từng dòng, gạch từng chỗ thừa, nhắc từng chi tiết thiếu, khiến tôi hiểu sự nghiêm cẩn đôi khi không cần lên giọng. Có người từng bảo tôi: muốn viết về ai, trước hết phải biết lắng nghe người ấy như lắng nghe một người thân. Câu nói ấy đi theo tôi rất lâu, lâu hơn cả nhiều lời khen chê khác.

Ngày còn trẻ, mình thường bị cuốn theo những gì tạo ra tiếng vang. Mỗi chuyến đi xa đều có cảm giác như đang mở ra một chân trời mới; mỗi câu chuyện lớn đều khiến người ta tin rằng đó mới là điều đáng để theo đuổi. Nhưng càng đi lâu, tôi càng nhận ra công việc này không được nâng đỡ bởi những khoảnh khắc rực sáng như thế. Nó được giữ lại bởi những giờ ngồi lặng trước bản thảo, bởi sự băn khoăn rất lâu về một chi tiết chưa thật chắc, bởi cảm giác không yên nếu biết mình đã làm qua loa một điều lẽ ra phải làm đến nơi đến chốn. Những cố gắng ấy hiếm khi được nhắc tới. Chúng diễn ra âm thầm đến mức đôi khi chính người trong cuộc cũng quên mất. Thế nhưng chính sự âm thầm đó mới giúp người ta giữ được lòng tôn trọng với công việc và với những câu chuyện mình được trao gửi.

Vì thế, điều đẹp nhất của những năm tháng ấy, với tôi, không nằm ở chỗ mình đã viết được bao nhiêu, đã đi qua những đâu, đã gặp những ai. Điều đẹp nhất là mình từng có cơ hội sống gần hơn với đời sống. Gần đến mức hiểu rằng sau một con số có thể là bữa cơm của cả một gia đình. Sau một nụ cười có khi là rất nhiều chịu đựng. Sau một thành tựu được nói ra nhẹ tênh là những năm tháng nhọc nhằn không dễ gọi thành lời. Và cũng nhờ thế, tôi học được cách bước chậm hơn trước một phận người, dè dặt hơn trước một nỗi buồn, tử tế hơn với một câu chuyện được trao cho mình.

Những kỷ niệm ấy, càng xa càng nhớ. Như tờ giấy đã ngả màu nhưng vẫn giữ được nét chữ. Như bức ảnh cũ, có thể mờ đi đôi chút, nhưng chỉ cần nhìn vào là biết mình từng đứng ở đó, trong một mùa rất thật của đời mình.

Bây giờ, có những buổi sáng tôi không còn vội vã như trước. Cốc cà phê cũng nguội chậm hơn. Thành phố ngoài kia vẫn ồn ào, những chuyến xe vẫn đi, những con người vẫn tất bật với phần việc của mình. Tôi ngồi yên, nghe tiếng ngày mới mở ra, và bất chợt nhớ đến mình của nhiều năm trước: một người trẻ đi giữa cuộc đời với cuốn sổ nhỏ, cây bút trong túi, đôi mắt lúc nào cũng muốn nhìn kỹ hơn, trái tim lúc nào cũng sợ mình vô cảm trước một điều đáng phải rung động.

Thì ra có những nghề không chỉ cho ta một công việc. Nó cho ta một cách nhìn. Một cách lắng nghe. Một cách tin vào những điều tử tế, dù đôi khi niềm tin ấy phải đi qua rất nhiều bụi đường.

Và có những ngày kỷ niệm, người ta không cần nói nhiều. Chỉ cần mở ngăn kéo cũ, chạm tay vào một cuốn sổ đã sờn gáy, thấy vài dòng chữ nguệch ngoạc hiện lên, nghe trong lòng bỗng có tiếng gì rất khẽ. Như tiếng mực thấm xuống giấy. Như tiếng một thời tuổi trẻ đi qua, không ồn ào, nhưng đẹp đến nao lòng.

H.P
20/6/2026