Ở Hà Nội, ra đường có nhiều thứ phải đề phòng. Xe cộ là một chuyện. Thời tiết là một chuyện. Nhưng thứ đáng ngại hơn cả, theo kinh nghiệm của tôi, lại là phố xá.
Phố xá Hà Nội rất biết cách làm hư con người. Buổi sáng, một người có thể bước ra khỏi nhà với tư cách một công dân mẫu mực, trong đầu đầy những dự định tử tế: hôm nay ăn ít tinh bột, không đường, không mỡ, đi đủ mười nghìn bước. Nhưng mới đi được vài trăm mét, gặp một hàng phở bò đang nghi ngút khói, tất cả lý tưởng sống lập tức đứng trước thử thách. Nước dùng trong veo, thơm mùi quế hồi; thịt bò hồng hồng; hành hoa xanh mướt. Cô bán hàng chẳng cần vận động, tuyên truyền gì nhiều, chỉ hỏi: “Tái chín nhé? Có lấy quẩy không?”. Thế là chương trình cải cách vóc dáng vừa ban hành lúc bảy giờ sáng đến bảy giờ mười lăm đã tạm dừng thực hiện vì “điều kiện khách quan”.
Ăn phở xong, người ta thường tự nhủ: thôi, hôm nay thế là đủ. Đây là một câu nói rất phổ biến ở Hà Nội và độ tin cậy không cao. Bởi đi thêm một đoạn lại có bún riêu. Nồi nước dùng đỏ au, riêu cua nổi lấm tấm, đậu rán vàng cạnh, cà chua mềm, thêm miếng giò tai, tí mắm tôm, quả ớt chưng. Người vừa ăn sáng cách đó mười phút bỗng thấy bữa phở ban nãy hình như chỉ mang tính chất… khai vị. Lương tâm có thể phản đối, nhưng dạ dày thường là cơ quan có tiếng nói thực tế hơn.
Bánh giò lại là một trường hợp khác. Bánh giò không phô trương, không khói nghi ngút, cũng chẳng cần biển hiệu sáng choang. Nó chỉ nằm đó, gói trong lá chuối, trông khiêm tốn như người không có tham vọng gì với đời. Nhưng bóc lớp lá ra thì bột nóng mềm, nhân thịt băm, mộc nhĩ, tiêu thơm bốc lên. Nếu người bán hỏi “thêm chả cốm không?”, đó thực chất không còn là câu hỏi. Chả cốm, giò lụa, dưa góp được xếp thêm vào đĩa, và một món quà chiều giản dị bỗng trở thành một bữa ăn có đầy đủ cơ cấu tổ chức.
Cái khó của Hà Nội là đồ ăn ngon không chịu ở yên một chỗ. Chúng phân tán lực lượng rất rộng. Đầu phố có bánh cuốn nóng, cuối phố có bún chả. Trong ngõ có cháo sườn, ra mặt đường gặp bánh đúc nóng. Trưa vừa ăn cơm xong, chiều đã thấy hàng chè. Trời nóng thì chè sen, chè đỗ đen, tào phớ nước đường hoa nhài. Trời lạnh thì chè sắn, bánh trôi tàu. Ở giữa hai mùa thì Hà Nội cũng không để người dân nghỉ: bánh rán, bánh gối, nem chua rán, quẩy nóng thay nhau làm nhiệm vụ.
Bởi thế, câu “tôi đi dạo một vòng cho tiêu cơm” ở Hà Nội là một câu nói có nhiều rủi ro. Không ít người đi bộ nửa tiếng, tiêu được hai trăm calo, rồi dừng lại trước hàng bún chả nạp vào sáu trăm. Xét về thể thao, có vận động. Xét về kết quả, cơ thể vẫn lãi lớn.
Các hàng rong lại càng đáng ngại. Chúng không có mặt bằng cố định để người ta còn đánh dấu trên bản đồ mà tránh. Đang đi bỗng nghe “bánh khúc nóng đây”, quay ra đã thấy một chiếc xe đạp chở cả một âm mưu thơm phức. Đang vội lại gặp gánh bánh rán mật, chè, ngô luộc, khoai nướng. Người bán thường rất bình thản. Chính sự bình thản ấy mới đáng sợ. Họ biết rằng phần việc còn lại mùi thơm sẽ tự giải quyết.
Người Hà Nội cũng rất giỏi tự bào chữa. Ăn phở thì bảo gìn giữ tinh hoa ẩm thực. Ăn bún riêu thì gọi là ủng hộ hàng quán truyền thống. Bánh giò là quà quê. Bún chả là văn hóa. Chè là giải nhiệt. Bánh trôi tàu là chống rét. Cốm thì lại càng không thể gọi là ăn vặt, bởi đã dính đến mùa thu, thì ấy là văn hóa Thăng Long và ký ức Hà Nội. Thành ra ăn từ sáng đến tối mà về mặt tinh thần vẫn hoàn toàn trong sáng.
Rồi một ngày, gió trên phố tự nhiên dịu đi. Nắng không còn gay gắt. Buổi chiều có chút se se. Trên hè phố xuất hiện những gánh hàng nhỏ, trong chiếc thúng phủ lá sen là màu cốm xanh non.
Cốm là một thứ rất khôn. Nó không xèo xèo như bánh rán, không bốc khói như phở, không thơm dữ dội như bún chả. Nó chỉ thơm vừa đủ để người đi qua tự dừng lại. Mở lớp lá sen, những hạt cốm mỏng, xanh, mềm, ngan ngát mùi lúa mới hiện ra. Người ta mua một gói nhỏ, bảo là “ăn lấy hương”. Rồi mua thêm nải chuối tiêu, vì cốm mà không có chuối thì xem ra thiếu thủ tục. Đến lúc về nhà, gói cốm đã vơi quá nửa, nhưng người ăn vẫn tin rằng mình chỉ vừa thưởng thức chút mùa thu.
Hà Nội là thế. Mùa nào cũng tìm được lý do để người ta ăn, mà lý do nào nghe cũng rất có văn hóa. Cho nên xin nghiêm túc cảnh báo: hãy cảnh giác với phố xá Hà Nội. Ở đây, một người có thể ra đường để giảm cân, rồi trở về với một túi bánh giò, hai cốc chè và nửa cân cốm, trong lòng vẫn ung dung cho rằng hôm nay mình đã có một buổi đi bộ rất bổ ích.
Thu rồi. Mùa cốm cũng đã theo những gánh hàng về trên hè phố. Còn kế hoạch giảm cân? Việc ấy quan trọng. Nhưng xét tình hình thực tế, đề nghị để sau mùa cốm rồi bàn tiếp.
H.P
09.26
Trả lời