Đêm sau đêm Rằm, trăng vẫn còn tròn lắm. Nếu không quá kỹ tính, có lẽ chẳng ai nhận ra nó đã bắt đầu khuyết đi một chút. Nhưng phố thì khác. Phố đã biết hội vừa qua. Những chiếc đèn ông sao tối qua còn chen nhau trên tay trẻ nhỏ giờ nằm đâu đó trong góc nhà; mấy quầy bánh dựng tạm bên đường bắt đầu tháo biển; những sợi dây đèn màu trước cửa hàng đã thôi nhấp nháy. Người lớn trở lại với công việc, với những cuộc điện thoại, những cái hẹn, những món nợ phải trả và những việc cần giải quyết trước sáng thứ Hai. Chỉ có trăng là dường như chưa nhận được thông báo rằng cuộc vui đã kết thúc.
Tôi vẫn nghĩ, đêm sau đêm Rằm mới là đêm đáng để nhìn trăng. Đêm Rằm người ta nhìn nó vì phong tục, vì một lời hẹn, vì một bức ảnh đẹp để đưa lên mạng. Còn sang hôm sau, không còn ai nhắc nữa, vầng trăng mới trở lại đúng phận sự của mình: lặng lẽ sáng trên những mái nhà, chẳng cần ai tán thưởng. Nó giống một người sau khi khách khứa đã ra về, cởi chiếc áo đẹp, ngồi lại một mình bên chiếc bàn còn mấy chén trà nguội. Những lúc như thế, người ta mới có thời gian nghĩ xem cuộc vui vừa rồi thực sự có gì đáng nhớ.
Ngày còn bé, một đêm Trung thu dài lắm. Chúng tôi có thể mong nó từ cả tuần trước chỉ vì một chiếc đèn ông sao bằng tre, dán giấy bóng kính đỏ, bên trong cắm cây nến nhỏ mà đi được vài vòng đã cháy mất một góc. Đám trẻ chẳng cần ai tổ chức. Cứ nghe tiếng trống từ đầu phố là tự động kéo nhau chạy. Mâm cỗ khi ấy cũng chẳng cầu kỳ, vài quả bưởi, mấy quả hồng, bánh nướng, bánh dẻo, thêm một con chó làm bằng múi bưởi đã là sang. Đứa nào cũng sốt ruột chờ phá cỗ, dù phần của mình nhiều khi chỉ là nửa chiếc bánh và mấy múi bưởi chua.
Bây giờ, muốn mua một chiếc đèn đẹp hay một hộp bánh ngon không còn là chuyện khó. Khó hơn lại là tìm được cảm giác háo hức ngày xưa. Trưởng thành có cái oái oăm là ta đủ khả năng sở hữu những thứ từng ao ước, nhưng lại dần mất đi khả năng mong chờ chúng. Có lẽ bởi càng lớn, trong đầu càng đông người và nhiều việc quá. Một đứa trẻ nhìn trăng thì chỉ nhìn trăng. Người lớn nhìn trăng mà đầu còn nghĩ đến công việc ngày mai, cuộc họp tuần tới, một tin nhắn chưa trả lời, một khoản tiền sắp đến hạn, hay một câu nói ban chiều lẽ ra mình không nên nói.
Hà Nội những ngày sau Trung thu thường bắt đầu có chút thu thật. Không phải cái “thu” được người ta vội vàng tuyên bố từ một cơn gió tháng Tám, mà là thứ không khí đã dịu đi đủ để lúc chạy xe khuya phải hơi rụt cổ. Phố vẫn đông, nhưng đã có những khoảng yên rất ngắn ở giữa hai lượt đèn đỏ. Hàng cây thỉnh thoảng rơi xuống một chiếc lá. Quán nước đầu ngõ vẫn mấy người ngồi nói chuyện như mọi tối. Đời sống chẳng vì một đêm trăng tròn mà thay đổi điều gì lớn lao, nhưng có những khoảnh khắc rất nhỏ khiến ta chợt nhận ra một mùa nữa đang đi qua.
Ở một góc phố, người bán hàng đang gom những món đồ Trung thu còn thừa vào thùng. Mấy chiếc mặt nạ giấy bồi xếp chồng lên nhau, vài thanh kiếm nhựa, mấy cái đèn chạy pin phát thứ âm thanh chói tai mà lũ trẻ rất thích. Tôi nhìn cảnh ấy rồi nhìn lên trời. Trăng vẫn còn đẹp. Bỗng thấy con người chúng ta thật kỳ lạ: tự đặt tên cho một ngày là đặc biệt, chờ nó đến, vui với nó, rồi khi nó qua lại thấy một chút trống trải. Trăng vốn chẳng biết hôm qua là Rằm. Chỉ con người mới cần những cột mốc để nhớ rằng thời gian đang trôi.
Đời người cũng có những đêm Rằm như thế. Có thời điểm mọi thứ tưởng như đang đầy đặn nhất: cha mẹ còn khỏe, bạn bè còn đông, con cái còn nhỏ, căn nhà còn đủ tiếng người, công việc đang tốt, một người nào đó vẫn còn mỗi ngày hỏi mình ăn cơm chưa. Khi sống trong những ngày ấy, hiếm ai nghĩ đó là những ngày đáng nhớ. Chúng ta thường chỉ hiểu giá trị của sự đầy đủ khi nó đã khuyết đi một phần.
Có những người cũng rời khỏi đời nhau theo cách của vầng trăng. Không ầm ĩ, không một cuộc chia tay thật sự, càng không nhất thiết có ai sai. Ban đầu chỉ là một cuộc gọi ngắn hơn, rồi một lần bận không gặp, một tin nhắn để đến hôm sau mới trả lời. Sau nữa, cả hai đều quen với việc không biết hôm nay người kia vui hay buồn. Đến một ngày tình cờ gặp lại, vẫn có thể ngồi uống với nhau chén rượu, vẫn nhớ những chuyện cũ, nhưng đều hiểu rằng quãng đường chung đã đi hết từ lâu. Trăng đâu khuyết ngay trong một đêm. Lòng người chắc cũng vậy.
Tuổi trẻ thường thích giữ. Giữ một tình yêu, một tình bạn, một vị trí, một lời hứa, thậm chí giữ cả những thứ vốn đã muốn rời đi. Càng về sau mới hiểu có những điều không giữ được và cũng không cần giữ. Người đến thì quý người đến, người đi thì nhớ điều đáng nhớ. Chẳng phải cuộc gặp nào cũng cần một cái kết lớn. Đôi khi một người từng có mặt đúng vào quãng đời mình cần họ nhất, như thế đã là đủ.
Đêm đã khuya hơn. Phố bớt tiếng xe. Một vài ô cửa sổ trên cao lần lượt tắt đèn. Tôi nhìn trăng thêm lần nữa. Có thể nó đã khuyết, cũng có thể mắt thường chưa nhìn thấy. Tự nhiên nghĩ đến những bữa cơm gia đình, những cuộc gọi của cha mẹ, một đứa trẻ vẫn còn muốn nắm tay mình khi qua đường, vài người bạn lâu rồi chưa gặp. Toàn những chuyện bình thường đến mức ta thường cho rằng mai vẫn còn.
Nhưng cuộc đời, tiếc thay, không vận hành bằng chữ “vẫn”.
Trăng khuyết rồi sẽ lại tròn. Mùa thu này qua thì sang năm lại có mùa thu khác. Chỉ có con người là không trở lại nguyên vẹn như cũ. Vì thế, có lẽ chẳng cần đợi đến một ngày thật đặc biệt mới đối xử tử tế với nhau. Muốn gặp ai thì thu xếp mà gặp. Còn cha mẹ để về ăn một bữa cơm thì nên về. Có điều muốn nói thì nói khi người ta vẫn còn ngồi bên cạnh để nghe.
Đêm sau đêm Rằm, trăng vẫn sáng trên thành phố. Phố đã thôi hội, người đã thôi ngước nhìn. Nhưng đôi khi chính vào một đêm bình thường như thế, ta mới chợt hiểu: điều khiến một mùa trăng ở lại trong trí nhớ chưa bao giờ chỉ là vầng trăng tròn đến đâu. Mà là vào những năm tháng ấy, dưới vầng trăng ấy, những người mình thương vẫn còn ngồi đủ quanh một mâm cơm.
09.26
Trả lời